Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu (SFBT) – czym jest i jak wygląda?

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu, znana międzynarodowo jako Solution-Focused Brief Therapy (SFBT), jest podejściem psychoterapeutycznym opartym na współpracy, celach klienta, jego zasobach oraz poszukiwaniu możliwych i obserwowalnych zmian.

Podejście to rozwijali od końca lat 70. XX wieku Steve de Shazer, Insoo Kim Berg oraz zespół Brief Family Therapy Center w Milwaukee. Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu rozwijała się przede wszystkim poprzez obserwowanie rzeczywistych sesji terapeutycznych i sprawdzanie, jakie sposoby prowadzenia rozmowy pomagają klientom dokonywać użytecznych zmian (de Shazer et al., 1986).

W terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu ważne jest nie tylko pytanie:

„Co jest problemem?”

ale przede wszystkim:

„Co ma być inaczej?”

oraz:

„Po czym zauważysz, że zmiana zaczęła się już pojawiać?”

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu nie ignoruje problemów

Jednym z najczęstszych nieporozumień dotyczących terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu jest przekonanie, że w tym podejściu nie rozmawia się o problemach.

To nieprawda.

W terapii może pojawić się rozmowa o cierpieniu, lęku, bezradności, konfliktach, stracie, przeciążeniu, doświadczeniach traumatycznych czy trudnościach w relacjach.

Różnica dotyczy przede wszystkim sposobu wykorzystania tych informacji w procesie terapii.

Terapeuta nie zakłada, że warunkiem zmiany musi być wcześniejsze pełne poznanie przyczyn problemu. Wspólnie z klientem przygląda się również temu, czego klient potrzebuje, co jest dla niego ważne, co chciałby odzyskać lub zmienić oraz jakie doświadczenia mogą pomóc mu poruszać się w oczekiwanym kierunku.

Klient jako ekspert od własnego życia

Jednym z fundamentów terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu jest szacunek dla wiedzy i doświadczenia klienta.

Terapeuta posiada wiedzę dotyczącą procesu terapeutycznego i sposobu prowadzenia rozmowy, jednak nie przyjmuje pozycji osoby, która z góry wie, jak klient powinien żyć ani jaka decyzja będzie dla niego najlepsza.

To klient najlepiej zna własne:

• doświadczenia,
• wartości,
• relacje,
• potrzeby,
• możliwości,
• ograniczenia,
• cele.

Rolą terapeuty jest stworzenie warunków do rozmowy, dzięki której te informacje mogą zostać lepiej zauważone, uporządkowane i wykorzystane.

Berg i De Jong (1996) opisywali ten sposób pracy jako proces współkonstruowania poczucia kompetencji klienta, a nie jednostronnego udzielania porad przez terapeutę.

Od problemu do preferowanej przyszłości

Bardzo ważnym elementem terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu jest rozmowa o preferowanej przyszłości.

Terapeuta może pytać na przykład:

• Co chciałbyś, żeby zmieniło się dzięki terapii?
• Po czym poznasz, że spotkania zaczynają Ci pomagać?
• Co będziesz wtedy robić inaczej?
• Co zauważą osoby, które dobrze Cię znają?
• Co będzie pierwszym małym sygnałem zmiany?

Celem nie jest tworzenie abstrakcyjnej wizji idealnego życia.

Chodzi raczej o możliwie konkretny opis tego, jak oczekiwana zmiana będzie wyglądała w codziennym funkcjonowaniu.

Preferowana przyszłość może oznaczać na przykład spokojniejszą rozmowę z partnerem, łatwiejsze rozpoczynanie obowiązków, mniejsze napięcie, większą bliskość z dzieckiem, powrót do ważnych aktywności, łatwiejsze stawianie granic albo lepsze radzenie sobie w sytuacjach trudnych.

Pytanie o cud – narzędzie, a nie istota terapii

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu bywa kojarzona z tzw. pytaniem o cud.

W swojej klasycznej formie pomaga ono klientowi wyobrazić sobie sytuację, w której problem przestaje mieć dotychczasowy wpływ na jego życie, a następnie możliwie dokładnie opisać, po czym tę zmianę można byłoby zauważyć.

Pytanie o cud nie jest jednak obowiązkową techniką ani istotą terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu.

Terapeuta może w różny sposób prowadzić rozmowę o zmianie i preferowanej przyszłości. Znacznie ważniejsze są jakość współpracy, uważne słuchanie klienta oraz sposób rozwijania informacji, które klient wnosi do rozmowy.

Wyjątki – kiedy problem ma mniejszy wpływ

Problemy psychologiczne rzadko przebiegają zawsze w identyczny sposób i z takim samym nasileniem.

Zdarzają się momenty, kiedy:

• trudność jest mniej intensywna,
• klient reaguje inaczej niż zazwyczaj,
• coś udaje się choć trochę lepiej,
• pojawia się zachowanie zgodne z oczekiwaną zmianą,
• ktoś z otoczenia reaguje w pomocny sposób.

W terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu takie sytuacje określane są często jako wyjątki.

Terapeuta może zapytać:

• Kiedy ostatnio było choć trochę lepiej?
• Co wtedy było inne?
• Co zrobiłeś inaczej?
• Co pomogło?
• Czy coś z tego można powtórzyć lub rozwinąć?

Rozmowa o wyjątkach nie oznacza pomniejszania problemu.

Pomaga raczej zauważyć, że sytuacja nie zawsze wygląda dokładnie tak samo oraz że klient może już posiadać doświadczenia, które mogą okazać się użyteczne w procesie zmiany.

Zasoby zamiast koncentracji wyłącznie na deficytach

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu poświęca dużo uwagi zasobom klienta.

Mogą nimi być między innymi:

• wcześniejsze sposoby radzenia sobie,
• relacje z ważnymi osobami,
• umiejętności,
• wartości,
• poczucie odpowiedzialności,
• wytrwałość,
• zainteresowania,
• doświadczenia wcześniejszych sukcesów,
• zdolność do proszenia o pomoc,
• wiedza o sobie,
• gotowość do wykonania niewielkiego kroku.

Nie oznacza to prostego założenia, że „każdy ma w sobie wszystko, czego potrzebuje”.

Bardziej trafne jest stwierdzenie, że warto sprawdzić, jakie zasoby są rzeczywiście dostępne oraz które z nich mogą być pomocne w konkretnej sytuacji.

Mała zmiana może mieć duże znaczenie

Jedną z charakterystycznych cech terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu jest zwracanie uwagi na niewielkie, ale znaczące i możliwe do wykonania kroki.

Terapeuta nie musi od razu pytać:

„Jak całkowicie rozwiązać problem?”

Może zamiast tego zapytać:

„Co byłoby najmniejszym znakiem, że sytuacja zaczyna zmierzać w lepszym kierunku?”

W życiu psychicznym i relacjach niewielkie zmiany mogą wpływać na kolejne elementy funkcjonowania.

Jeżeli ktoś zaczyna na przykład spokojniej reagować podczas konfliktu, może zmienić się odpowiedź drugiej osoby. To z kolei może wpłynąć na kolejną rozmowę, poczucie bezpieczeństwa i gotowość do dalszej zmiany.

Pytania skalujące

W terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu często wykorzystuje się skale, na przykład od 0 do 10.

Nie służą one ocenianiu klienta.

Pomagają przełożyć abstrakcyjne doświadczenia na bardziej konkretne informacje.

Terapeuta może zapytać:

„Na jakim poziomie jesteś dzisiaj, jeśli 10 oznacza sytuację wystarczająco dobrą, aby zakończyć terapię?”

Następnie może zainteresować się nie tylko tym, dlaczego wynik nie jest wyższy, ale również:

„Co sprawia, że jest już 4, a nie 2?”

Tak sformułowane pytanie pomaga zauważyć istniejące zasoby, działania oraz elementy już zachodzącej poprawy.

Kolejnym krokiem może być pytanie:

„Po czym poznasz, że przesunąłeś się z 4 na 4,5?”

W ten sposób ogólne cele mogą zostać przełożone na konkretne, obserwowalne zmiany.

Język ma znaczenie

Późniejsze prace Steve’a de Shazera coraz mocniej podkreślały znaczenie języka w procesie terapeutycznym.

Terapeuta pracujący w nurcie terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu stara się nie zastępować doświadczenia klienta własnymi interpretacjami.

Zamiast tego uważnie słucha sposobu, w jaki klient opisuje:

• swoją sytuację,
• ważne osoby,
• pożądane zmiany,
• wartości,
• sukcesy,
• trudności.

Badania mikroanalityczne wykazały, że terapeuci pracujący w SFBT częściej wykorzystują w swoich wypowiedziach konkretne słowa klienta i wprowadzają relatywnie mniej własnych interpretacji niż terapeuci pracujący w niektórych innych podejściach (Korman et al., 2013).

Jest to bardzo istotny element filozofii terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu.

„Słuchaj, wybieraj i buduj”

Współczesny podręcznik Solution Focused Brief Therapy Association opisuje proces terapii za pomocą zasady:

listen – select – build, czyli:

słuchaj – wybieraj – buduj.

Terapeuta:

1. słucha tego, co mówi klient;
2. wybiera z jego wypowiedzi informacje dotyczące preferowanej przyszłości, zasobów, wyjątków, wcześniejszych sukcesów oraz tego, co jest dla klienta ważne;
3. buduje kolejne pytanie na podstawie właśnie tych informacji.

Dzięki temu rozmowa terapeutyczna nie jest z góry przygotowanym zestawem pytań i technik.

Powstaje we współpracy z konkretną osobą i rozwija się w odpowiedzi na to, co klient wnosi do spotkania.

Czy terapia skoncentrowana na rozwiązaniu jest terapią krótkoterminową?

Międzynarodowa nazwa SFBT zawiera słowo brief, czyli „krótka”.

Nie oznacza to jednak, że terapia musi zakończyć się po określonej liczbie sesji.

Liczba spotkań zależy między innymi od:

• potrzeb klienta,
• charakteru trudności,
• uzgodnionych celów,
• tempa zachodzących zmian,
• kontekstu życiowego.

„Krótkość” można rozumieć przede wszystkim jako zasadę nieprowadzenia terapii dłużej, niż jest to potrzebne i użyteczne dla klienta.

Terapeuta już od pierwszych spotkań interesuje się zmianą, jej możliwymi oznakami oraz tym, co może okazać się pomocne.

Czy skuteczność terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu została zbadana?

Tak.

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu posiada obecnie rozbudowaną bazę badań obejmującą badania kliniczne, badania randomizowane, badania procesu terapeutycznego, przeglądy systematyczne oraz metaanalizy.

W dużej metaanalizie obejmującej 72 niezależne badania uzyskano korzystne wyniki SFBT w zakresie różnych rezultatów psychospołecznych. Wielkość efektów była jednak mniejsza, gdy terapię skoncentrowaną na rozwiązaniu porównywano z innymi aktywnymi formami leczenia, niż wtedy, gdy grupę odniesienia stanowił brak interwencji lub mniej intensywna pomoc (Vermeulen-Oskam et al., 2024).

Przegląd parasolowy Żak i Pękali (2025), obejmujący 25 przeglądów systematycznych, w tym 15 metaanaliz, wskazał na szczególnie mocne dowody dotyczące między innymi:

• zmniejszenia objawów depresyjnych u osób dorosłych,
• poprawy ogólnego zdrowia psychicznego,
• postępów w realizacji indywidualnych celów.

Jednocześnie wyniki badań nie uzasadniają przedstawiania terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu jako metody najlepszej dla każdego ani zawsze skuteczniejszej od innych dobrze prowadzonych form psychoterapii.

Dobór sposobu pracy powinien uwzględniać potrzeby konkretnej osoby, charakter jej trudności oraz ocenę kliniczną.

Dla kogo może być pomocna terapia skoncentrowana na rozwiązaniu?

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu wykorzystywana jest w pracy:

• z osobami dorosłymi,
• z młodzieżą,
• z parami,
• z rodzinami,
• z rodzicami,
• w środowisku szkolnym,
• w ochronie zdrowia,
• w pomocy społecznej.

Może stanowić pełny model terapii lub — zależnie od kompetencji specjalisty, charakteru problemu i potrzeb klienta — być integrowana z innymi formami pomocy psychologicznej.

Najważniejsze nie jest samo rozpoznanie diagnostyczne, lecz odpowiedź na pytanie, czy sposób pracy odpowiada potrzebom, celom oraz sytuacji konkretnej osoby.

Czym terapia skoncentrowana na rozwiązaniu nie jest?

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu:

• nie jest pozytywnym myśleniem,
• nie polega na ignorowaniu cierpienia,
• nie sprowadza się do pytania o cud,
• nie zakłada, że każdy problem można szybko rozwiązać,
• nie polega na udzielaniu prostych porad,
• nie wymaga od klienta udawania, że sytuacja jest lepsza, niż jest w rzeczywistości.

Jest natomiast sposobem prowadzenia terapii, który szczególnie interesuje się tym, co jest dla klienta ważne, czego potrzebuje, co chce zmienić, jakie posiada możliwości oraz po czym można będzie rozpoznać postęp.

Najkrócej: czym jest terapia skoncentrowana na rozwiązaniu?

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu jest sposobem psychoterapii opartym na współpracy, w którym terapeuta i klient wspólnie:

• określają pożądany kierunek zmiany,
• opisują preferowaną przyszłość,
• poszukują wyjątków od problemu,
• identyfikują dostępne zasoby,
• zauważają nawet niewielki postęp,
• określają możliwe kolejne kroki.

Nie chodzi o to, aby terapeuta znalazł za klienta właściwą odpowiedź.

Chodzi o stworzenie rozmowy, dzięki której może pojawić się więcej możliwości działania niż klient dostrzegał przed jej rozpoczęciem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy podczas terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu można rozmawiać o trudnych doświadczeniach?

Tak. Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu nie zabrania rozmowy o problemach, traumie, lęku, stracie czy innych trudnych doświadczeniach.

Terapeuta podąża za tym, co jest ważne dla klienta, jednocześnie poszukując informacji, które mogą być użyteczne w procesie zmiany.

Ile trwa terapia skoncentrowana na rozwiązaniu?

Nie ma jednej obowiązującej liczby sesji.

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu należy do podejść krótkoterminowych, ale długość terapii zależy od potrzeb klienta, celów terapii oraz przebiegu procesu.

Czy terapia skoncentrowana na rozwiązaniu polega tylko na zadawaniu pytań?

Nie.

Pytania są ważnym narzędziem, ale równie istotne są uważne słuchanie, podążanie za językiem klienta, zauważanie zasobów, rozpoznawanie wyjątków, formułowanie informacji zwrotnych oraz wspólne konstruowanie znaczenia zmiany.

Czy terapeuta daje rady?

Podstawowym zadaniem terapeuty pracującego w terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu nie jest mówienie klientowi, co powinien zrobić.

Terapeuta pomaga raczej dokładniej rozpoznać cele, możliwości, zasoby i możliwe następne kroki oraz wspiera klienta w odkrywaniu rozwiązań dopasowanych do jego sytuacji.

Czy terapia skoncentrowana na rozwiązaniu ma podstawy naukowe?

Tak.

Istnieją badania randomizowane, badania procesu terapii, przeglądy systematyczne oraz metaanalizy wskazujące na skuteczność terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu w różnych obszarach.

Podobnie jak w przypadku innych metod psychoterapii skuteczność zależy jednak między innymi od charakteru problemu, kontekstu, jakości prowadzonej terapii oraz indywidualnych cech i potrzeb klienta.

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu w Futura Mentis

W Futura Mentis sposób prowadzenia terapii dobieramy do potrzeb konkretnej osoby.

W terapii skoncentrowanej na rozwiązaniu szczególnie ważne są dla nas:

• szacunek dla doświadczenia klienta,
• partnerska współpraca,
• jasne cele terapii,
• uważność na zasoby,
• poszukiwanie zmian, które mają znaczenie w codziennym życiu.

Nie zakładamy, że istnieje jedno rozwiązanie odpowiednie dla wszystkich.

Wspólnie poszukujemy tego, co może być pomocne dla konkretnej osoby, pary lub rodziny i po czym będzie można zauważyć, że terapia prowadzi w oczekiwanym kierunku.

Jeżeli zastanawiasz się, czy terapia skoncentrowana na rozwiązaniu może być odpowiednim sposobem pracy dla Ciebie, Twojego dziecka lub rodziny, pierwszym krokiem może być konsultacja psychologiczna lub psychoterapeutyczna.

Bibliografia

• Berg, I. K., & De Jong, P. (1996). Solution-building conversations: Co-constructing a sense of competence with clients. Families in Society, 77(6), 376–391. https://doi.org/10.1606/1044-3894.934
• De Jong, P., & Berg, I. K. (2013). Interviewing for solutions (4th ed.). Brooks/Cole, Cengage Learning.
• de Shazer, S. (1985). Keys to solution in brief therapy. W. W. Norton.
• de Shazer, S. (1988). Clues: Investigating solutions in brief therapy. W. W. Norton.
• de Shazer, S. (1991). Putting difference to work. W. W. Norton.
• de Shazer, S. (1994). Words were originally magic. W. W. Norton.
• de Shazer, S., Berg, I. K., Lipchik, E., Nunnally, E., Molnar, A., Gingerich, W., & Weiner-Davis, M. (1986). Brief therapy: Focused solution development. Family Process, 25(2), 207–221. https://doi.org/10.1111/j.1545-5300.1986.00207.x
• de Shazer, S., Dolan, Y., Korman, H., Trepper, T., McCollum, E., & Berg, I. K. (2007). More than miracles: The state of the art of solution-focused brief therapy. Haworth Press.
• Franklin, C., Zhang, A., Froerer, A., & Johnson, S. (2017). Solution focused brief therapy: A systematic review and meta-summary of process research. Journal of Marital & Family Therapy, 43(1), 16–30. https://doi.org/10.1111/jmft.12193
• Korman, H., Bavelas, J. B., & De Jong, P. (2013). Microanalysis of formulations in solution-focused brief therapy, cognitive behavioral therapy, and motivational interviewing. Journal of Systemic Therapies, 32(3), 31–45. https://doi.org/10.1521/jsyt.2013.32.3.31
• Solution Focused Brief Therapy Association Research Committee. (2025). Solution focused therapy treatment manual for working with individuals (3rd ed.). Solution Focused Brief Therapy Association.
• Vermeulen-Oskam, E., Franklin, C., van’t Hof, L. P. M., Stams, G. J. J. M., van Vugt, E. S., Assink, M., Veltman, E. J., Froerer, A. S., Staaks, J. P. C., & Zhang, A. (2024). The current evidence of solution-focused brief therapy: A meta-analysis of psychosocial outcomes and moderating factors. Clinical Psychology Review, 114, 102512. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2024.102512
• Żak, A. M., & Pękala, K. (2025). Effectiveness of solution-focused brief therapy: An umbrella review of systematic reviews and meta-analyses. Psychotherapy Research, 35(7), 1043–1055. https://doi.org/10.1080/10503307.2024.2406540